Giới thiệu Nguyễn Phúc Nguyên — Chúa Sãi
Nguyễn Phúc Nguyên (chữ Hán: 阮福源; 16/8/1563 – 19/11/1635), hiệu Nguyễn Hy Tông, Nguyễn Tuyên Tổ, là vị chúa Nguyễn thứ hai của Đàng Trong (1613–1635), kế vị chúa Tiên Nguyễn Hoàng. Dân chúng gọi ông là Chúa Sãi, Chúa Bụt hay Phật chúa.
Thân thế
Sinh tại Gia Miêu, Tống Sơn, Thanh Hóa — con thứ sáu của Nguyễn Hoàng. Ông là người đầu tiên trong dòng chúa Nguyễn mang họ kép Nguyễn Phúc (theo chiêm báo mẹ mang thai thấy chữ “Phúc”). Năm 1585, ở tuổi 22, thế tử dẫn hạm đội tiêu diệt hải tặc Nhật Bản tại Cửa Việt; Nguyễn Hoàng khen: “Con ta thực là anh kiệt.”
Kế nghiệp và xây dựng Đàng Trong
Tháng 6/1613, trước khi mất Nguyễn Hoàng dặn con giữ vững đất Thuận Quảng, luyện binh chống họ Trịnh, xây cơ nghiệp lâu dài. Nguyễn Phúc Nguyên kế vị, sửa thành lũy, đặt quan ải, dời dinh về Phúc Yên, Quảng Điền (Thừa Thiên Huế), xưng quốc tính Nguyễn Phúc.
Nhờ Đào Duy Từ, ông cho xây Lũy Thầy (Trường Dục, Nhật Lệ, Trường Sa), củng cố thế độc lập với Đàng Ngoài. Ông cải tổ hành chính (tam ti: Xá sai, Tướng thần lại, Lệnh sử), phát triển Hội An thành cảng giao thương quốc tế sôi động.
Chiến tranh với họ Trịnh
Năm 1620, ngừng nộp thuế cho chính quyền Lê–Trịnh. Sau khi dẹp nội loạn (hai em Nguyễn Phúc Hiệp, Nguyễn Phúc Trạch), ông củng cố quyền lực. Cuộc chiến 1627 với Trịnh Tráng — quân Nguyễn nhờ đại bác kiểu Bồ Đào Nha và tuyến phòng thủ vững chắc — đẩy lùi quân Trịnh.
Di sản
Nguyễn Phúc Nguyên qua đời năm 1635, hưởng thọ 72 tuổi, kế vị bởi Nguyễn Phúc Lan. Ông được thờ tại Tuyên Tổ Hy Tông — thủy tổ nhánh Phúc Nguyên trong phả hệ dòng họ, nối tiếp đến triều Nguyễn.
Nguồn tham khảo: Nguyễn Phúc Nguyên – Wikipedia tiếng Việt